“මේක අපේ ගෙදර ඉස්සරහ, මෙතන වාහන දාන්න එපා” එහෙමත් නැත්නම් “අපේ කඩේට බාධා වෙනවා වාහනේ ගන්න” වගේ රණ්ඩු සරුවල් පාරේ තොටේ යද්දී අපිට ඕනෑ තරම් අසන්නට ලැබෙනවා. බොහෝ විට මෙවැනි ගැටුම් දුරදිග යන්නේ තමන්ට ඇති නීතිමය අයිතිය ගැන දෙපාර්ශවයටම නිවැරදි අවබෝධයක් නොමැති නිසයි. පාර අයිනේ වාහනයක් නැවැත්වූ පමණින් අයිතිකරුවන් සමඟ බහින්බස් වීමකට යාමට පෙර, පාරේ අයිතිය සහ දේපළ අයිතිය අතර ඇති සැබෑ වෙනස වටහා ගැනීම ඉතාම වැදගත්.
ලංකාවේ පවතින නීතියට අනුව මහා මාර්ගය, එය අයත් වන්නේ මාර්ග සංවර්ධන අධිකාරියට (RDA) වුවත් ප්රාදේශීය සභාවට වුවත්, එය සම්පූර්ණයෙන්ම පොදු දේපළක් ලෙස සැලකෙනවා. ඉතාම සරලව කිව්වොත්, නිවසක හෝ කඩයක අයිතිකරුවෙකුට තමන්ගේ තාප්පයෙන් එපිට ඇති පාරේ එක බිම් අඟලකවත් නීතිමය අයිතියක් නැහැ. ඒ නිසා පාරේ පොදු ඉඩකඩ තුළ, එනම් තාප්පයට පිටතින් ඇති මාර්ග සීමාව තුළ වාහනයක් නැවැත්වීම තහනම් කිරීමට හෝ ඊට විරුද්ධ වීමට දේපළ හිමිකරුට කිසිදු නෛතික බලයක් හිමි වන්නේ නැහැ. මාර්ගය අයිති මහජනතාවට බැවින් ඕනෑම පුරවැසියෙකුට පොදු නීතියට යටත්ව එය පරිහරණය කිරීමට අයිතිය තිබෙනවා.
කෙසේ වෙතත්, මෙහිදී දේපළ හිමිකරුට හිමිවන ඉතාම වැදගත් අයිතිවාසිකමක් තිබෙනවා. එනම් තමන්ගේ භූමියට ඇතුළු වීමට සහ පිටවීමට ඇති අයිතියයි (Right of Access). යම් හෙයකින් පිටස්තර වාහනයක් ඔබේ නිවසේ ගේට්ටුව හරස් කර හෝ වාහනයක් ඇතුළට ගන්නා මාර්ගය (Driveway) අවහිර වන ආකාරයෙන් නවතා තිබේ නම්, එයට එරෙහි වීමට අයිතිකරුට පූර්ණ අයිතිය තිබෙනවා. යම් කෙනෙකුට තමන්ගේ නිවසට හෝ ව්යාපාරික ස්ථානයට බාධාවකින් තොරව යාමට ඇති අයිතිය නැති කිරීමට වෙනත් අයෙකුට බැහැ. ඒ නිසා ගේට්ටුවක් අවහිර වන සේ වාහනයක් නවත්වා ඇත්නම් එය නීති විරෝධී වන අතර එය ඉවත් කරගන්නා ලෙස ඉල්ලීමට අයිතිකරුට පුළුවන්.
විශේෂයෙන්ම කඩ සාප්පු හිමියන් අතර පවතින ලොකුම දුර්මතයක් නම් තම කඩය ඉදිරිපිට ඇති මුළු පාරම තමන්ට අයිති බව සිතීමයි. නමුත් නීතියට අනුව කඩේ ඉදිරිපිට මායිම සම්පූර්ණයෙන්ම කඩ හිමියාට අයිති නැහැ. යම් රියදුරෙක් කඩයට ඇතුළු වන දොරටුව අවහිර නොකර, පාර අයිනේ වාහනයක් නැවැත්වූ විට “මගේ කඩේ පාරට පේන්නේ නෑ” හෝ “මගේ පාරිභෝගිකයින්ට ඉඩ මදි” වැනි හේතු මත එම වාහනය ඉවත් කිරීමට බල කිරීමට කඩ හිමියාට නීතිමය ප්රතිපාදන නැහැ. එමෙන්ම බොහෝ තැන්වල අප දකින පරිදි කඩ ඉදිරිපිට පාරේ ගල් කුට්ටි, මල් පෝච්චි හෝ “No Parking” පුවරු තබා වාහන නැවැත්වීම වැළැක්වීමට උත්සාහ කිරීම දණ්ඩ නීති සංග්රහය යටතේ “මහජන පීඩාවක්” (Public Nuisance) ලෙස සලකා නීතිමය පියවර ගත හැකි වරදක් බවත් මතක තබා ගත යුතුයි.
පාරේ වාහනයක් නැවැත්විය හැකිද නැද්ද යන්න තීරණය කරනු ලබන්නේ නිවාස හිමියන් නොව පොලීසිය සහ මාර්ග සංවර්ධන අධිකාරිය විසිනුයි. මාර්ගයක “No Parking” සලකුණු හෝ තනි/ද්විත්ව කහ ඉරි යොදා නොමැති ඕනෑම ස්ථානයක, වෙනත් වාහන ගමනාගමනයට හෝ අසල්වැසියන්ගේ ගේට්ටුවලට බාධාවක් නොවන පරිදි වාහනයක් නැවැත්වීමට ඕනෑම කෙනෙකුට අයිතියක් තිබෙනවා. දේපළ හිමියෙක් ලෙස ඔබේ ගේට්ටුව අවහිර වී ඇත්නම් පමණක් රථවාහන පොලීසිය හෝ 119 අමතා සහාය ලබාගත හැකි අතර, එසේ නොවන අවස්ථාවල පාරේ අයිතිය ගැන තර්ක කිරීම නිරර්ථක ක්රියාවක්.
අවසාන වශයෙන්, නීතිය කුමක් වුවත් අප ජීවත් වන සමාජය තුළ “මනුස්සකම” කියන කාරණය ඉතාම වැදගත් වෙනවා. ඔබ වාහනයක් නවත්වන විට එය තවත් කෙනෙකුගේ ගේට්ටුවකට හෝ ව්යාපාරයකට බාධාවක් නොවන බව තහවුරු කර ගැනීම ඔබේ යුතුකමක්. දේපළ හිමියන් ද තමන්ගේ ගේට්ටුව අවහිර නොවන තාක් කල් පාරේ අයිතිය ගැන අනවශ්ය ලෙස රණ්ඩු නොවී ඉවසීමෙන් කටයුතු කිරීම දියුණු සමාජයක ලක්ෂණයක්. නීතිය දැනගෙන, මනුස්සකම රැකගෙන කටයුතු කිරීමෙන් අනවශ්ය ගැටුම් සහ සිත් රිදවීම් බොහොමයක් මගහරවා ගන්නට අපිට පුළුවන්.