මිනිස් සිත කියන්නේ අදටත් සම්පූර්ණයෙන්ම විසඳා ගත නොහැකි අබිරහස් ගුහාවක් වැනිය. අප දකින ලෝකය සත්යයක් ද එසේත් නැතිනම් අපේ මනස විසින් මවා පෙන්වන මායාවක් ද යන්න පිළිබඳව දාර්ශනිකයන් සහ විද්යාඥයන් වසර දහස් ගණනක් තිස්සේ වාද කරති. මෙන්න මේ ප්රශ්නය මැදට පැන නගින අතිශය විස්මිත සහ බියජනක සංකල්පයක් තමයි “ටුල්පා” (Tulpa) කියලා කියන්නේ. සරලවම කිව්වොත් ටුල්පා කෙනෙක් කියන්නේ තමන්ගේම මනසින් උපද්දවා ගත්, පසුව තමන්ගෙන්ම වෙන් වී ස්වාධීනව ජීවත් වීමට පටන් ගන්නා කල්පිත ජීවියෙකි. මෙය අහම්බෙන් සිදුවන මානසික විකෘතියක් නෙවෙයි, යම්කිසි ක්රමවේදයකට අනුව දැඩි මානසික ඒකාග්රතාවයක් හරහා සිදුකරන ලද නිර්මාණයක් ලෙසයි ඉතිහාසයේ සඳහන් වෙන්නේ.
මෙම සංකල්පයේ මුල සොයාගෙන යන කෙනෙකුට නතර වෙන්න වෙන්නේ ටිබෙට් බෞද්ධ සම්ප්රදාය සහ යෝගී වත්පිළිවෙත් ළඟයි. ටිබෙට් භාෂාවෙන් මෙය හඳුන්වන්නේ “ස්ප්රුල්පා” නමින්. අතීත ටිබෙට් ලාමාවරුන් සහ යෝගීන් විශ්වාස කළේ අපේ සිතට පුදුමාකාර බලයක් තිබෙන බවයි. ඔවුන් ඒ බලය පාවිච්චි කරලා යම් රූපයක් හෝ පුද්ගලයෙක් ගැන නොකඩවා, ඉතාම ගැඹුරින් මෙනෙහි කරනවා. මෙහෙම කාලයක් කරගෙන යනකොට ඒ මනසේ තිබුණු අදහස කෙමෙන් කෙමෙන් ඝන වී භෞතික ස්වරූපයක් ගන්න පටන් ගන්නවා. මුලින්ම මෙය හුදෙක් සිතුවිල්ලක් විතරක් වුනත්, පසුව එය තමන්ට පෙනෙන, ඇසෙන සහ සමහර විට ස්පර්ශ කළ හැකි මට්ටමේ සැබෑ පුද්ගලයෙක් බවට පරිවර්තනය වීම තමයි මෙහි ඇති විස්මිතම කාරණය.
නමුත් මේ කතාවේ භයානකම කොටස පටන් ගන්නේ එතැනිනුයි. ප්රංශ ජාතික ගවේෂිකාවක් වූ ඇලෙක්සැන්ඩ්රා ඩේවිඩ් නීල් විසින් ලොවට හෙළි කළ පරිදි, ඇය වරක් ටිබෙටයේදී මෙවැනි ටුල්පා කෙනෙකු නිර්මාණය කළා. ඇය මැව්වේ කුඩා ලාමා වරයෙකුගේ රූපයක්. මුලදී ඇය සිතූ පරිදිම හැසිරුණු මේ නිර්මාණය, කල් යත්ම ඇයගේ පාලනයෙන් ගිලිහී ගියා. ඒ රූපය ස්වාධීනව හිතන්නත්, නපුරු විදියට හැසිරෙන්නත් පටන් ගත්තා. තමන් විසින්ම මවා ගත් සිතුවිල්ලක් තමන්ටම එරෙහිව කැරලි ගැසීමක් වැනි මේ තත්වය පාලනය කිරීමට ඇයට මාස ගණනාවක් ගත වූ බව ඇයගේ වාර්තාවල සඳහන් වෙනවා. මෙය හරියටම ෆ්රැන්කන්ස්ටයින් කතාවේ තමන්ගේම නිර්මාණය තමන්ව විනාශ කරන්න එනවා වගේ වැඩක්.
නූතන මනෝවිද්යාව දෙසින් බැලුවොත් මේ සිද්ධිය විග්රහ කරන්නේ ස්වයං-සම්මෝහනය සහ විඝටන අනන්යතා ආබාධය (Dissociative Identity Disorder) හා සමාන තත්වයක් ලෙසයි. අපේ මොළයට හැකියාව තියෙනවා යථාර්ථය සහ කල්පනාව අතර ඇති සිහින් රේඛාව මකා දමන්න. යම් කෙනෙක් දැඩි ලෙස යමක් විශ්වාස කරන විට, මොළය විසින් එය සත්යයක් ලෙස භාරගෙන ඊට අදාළ දෘශ්ය සහ ශ්රව්ය සංඥා නිර්මාණය කරනවා. ඒ කියන්නේ ඇස් දෙකෙන් දකිනවා නෙවෙයි, මොළය විසින් පෙන්වනවා. නමුත් අත්දකින පුද්ගලයාට මෙය සියයට සියයක්ම සැබෑවක් ලෙස දැනෙන නිසා, එය මානසික රෝගයක් හෝ උමතුවක් දක්වා වර්ධනය වීමේ දැඩි අවදානමක් තිබෙනවා.
විශේෂයෙන්ම භාවනා කරන පුද්ගලයන්ට මෙය ඉතා තීරණාත්මක කඩඉමක්. බෞද්ධ දර්ශනයට අනුව අපි උත්සාහ කරන්නේ “මම” යන හැඟීම නැති කරලා විමුක්තිය ලබා ගන්නයි. නමුත් ටුල්පා කෙනෙක් නිර්මාණය කිරීමේදී වෙන්නේ මනසින් තවත් අලුත් “මම” කෙනෙක් හෝ “මගේ” කියන වස්තුවක් නිර්මාණය කරගැනීමයි. එය නිවන් මඟ අහුරන දරුණු උගුලක්. භාවනාවේදී සිත සමාධිගත වන විට මෙවැනි නිමිති හෝ රූප පෙනීම සාමාන්ය දෙයක් වුනත්, ඒවා පසුපස හඹා ගොස් ඒවාට පණ දෙන්න උත්සාහ කිරීමෙන් යෝගියා අතරමං වෙනවා. පිරිසිදු විදර්ශනා භාවනාවක යෙදෙන කෙනෙක් කළ යුත්තේ මේ මැවෙන රූපවල අනිත්ය ස්භාවය දැකලා ඒවා අතහැර දැමීම මිස ඒවා සමඟ මිතුරු වීම නොවෙයි.
අවසාන වශයෙන් කිව යුත්තේ, ටුල්පා යනු මනසේ ඇති අනන්ත බලය පෙන්වන එක් උදාහරණයක් පමණක් බවයි. නමුත් ඒ බලය නිවැරදිව පාලනය නොකළොත් එය අපවම විනාශ කරන ආයුධයක් වෙන්න පුළුවන්. ඔබ භාවනා කරන කෙනෙක් නම්, හිතේ මැවෙන විවිධ රූප, දෙවිවරු හෝ පුද්ගලයන් සැබෑ යැයි සිතා රැවටෙන්න එපා. ඒවා හුදෙක් මනසේ මායාවන් පමණයි. නිවැරදි කල්යාණ මිත්ර ගුරුවරයෙකුගේ උපදෙස් නොමැතිව මෙවැනි ගැඹුරු මානසික අභ්යාසවල යෙදීම, නොදන්නා මුහුදක තනිවම පිහිනන්න යනවා වගේ අනතුරුදායක වැඩක් බව මතක තබා ගැනීම වැදගත්.